قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى

2370

تاريخ الفي ( فارسى )

و از مشاهير علماى اثنىعشرى در اين سال ، ابو جعفر محمّد بن الحسين بن علىّ الطوسى ، كه در نجف اشرف متوطّن بود ، وفات يافت . وى را تصانيف بسيار است و آنچه از آن مصنّفات الحال مشهور و متداول است تفسير قرآن كه مسمّى به تبيان « 1 » است و در حديث تهذيب الأحكام فى شرايع الاسلام « 2 » در تطبيق احاديثى كه ظاهرا مختلف مىنمايد ، و كتاب اختيار الرّجال و مصباح المتهجّدين « 3 » كه مشهور به عمل السنه است و كتاب انس التوحيد در تصوّف و كتاب مجموع الاقتصاد فيما يحّب على العباد و كتاب هداية المسترشد و بصير المتعبّد فى الكلام و الفقه و كتاب مجالس الأخيار كه در آنجا احوال دو هزار كس از مجتهدين اثنىعشرى را بيان كرده و تصانيف ايشان را تعداد فرموده و آن كتابى است مشتمل بر بسى فوايد ارجمند و مباحث بلند كه ميانهء علماى مذهب و دانشمندان مسائل واقع شد . الحقّ مطالعهء آن كتاب بر ارباب مناظره واجب و متحتّم است « 4 » .

--> ( 1 ) . التّبيان فى تفسير القرآن كه آخرين‌بار در ده جلد چاپ شده است . ( 2 ) . اين كتاب و كتاب استبصار شيخ طايفه دو كتاب از جمله چهار كتاب اصل شيعه مشهور به « كتب اربعه » ( - دايرة المعارف بزرگ شيعه ) مىباشند . ( 3 ) . مشتمل بر عبادات و ادعيه‌اى است كه از ائمّهء طاهرين در ساعات و روزها و هفته‌ها و ماهها و سالها رسيده است . ( 4 ) . على دوانى در مفاخر الإسلام ، ( ج 3 ، ص 376 به بعد ) اين كتابها را نيز از جمله آثار شيخ طايفه آورده است : نهايه ، مبسوط ، كتاب خلاف ، عدّة الاصول . هر چهار كتاب در فقه هستند . الفهرست : تذكرهء هشتصد و هشتاد و هشت تن از دانشمندان شيعه و غير شيعه كه دربارهء ائمّهء طاهرين كتاب نوشته‌اند . مفصّح تلخيص الشافى : اين دو كتاب شرح دو كتاب استادش مرحوم سيّد مرتضى است . أمالى : مطالب آن را براى شاگردانش املاء مىنموده ، به همين‌جهت « مجالس » ناميده مىشود . شرح الشرح : كتابى است در علم اصول كه متأسّفانه با مرگ شيخ ناتمام ماند .